Әйелді гүлмен жасқауға да болмайды.
«Әйелді гүлмен жасқауға да болмайды.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдағы «жасқау» сөзі ұрмақ болып қол көтеру, сілтеп қорқыту дегенді білдіреді. Тура мағынасы: әйелді гүлмен де ұруға, тіпті ұрмақ болып сілтеуге де болмайды. Гүл — ең жеңіл, ешкімге зиян келтірмейтін нәрсе; соның өзімен жасқауға тыйым салынса, әйелге қол көтеру мүлде жат. Астарлы мағынасы — әйелге деген кез келген дөрекілік, қоқан-лоқы, қорқыту ұят саналады. Қазақ дәстүрінде әйел — шаңырақтың иесі, ана, оны қорлау ер намысына сын болған.
Образдар мен теңеулер
«Гүл» — нәзіктік пен сұлулықтың, ең жұмсақ қимылдың бейнесі. «Жасқау» — қол сілтеп қорқыту, соққының алдындағы ишара. Мақал әдейі шектен тыс жеңіл мысалды алады: гүлмен сілтеу де жараспаса, одан ауыр әрекет туралы сөз де болмауы тиіс. Осы әсірелеу тыйымның қаншалықты қатаң екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақал отбасындағы зорлық-зомбылыққа қарсы ойды халық тілімен жеткізеді. Қорқыту тек соққы емес: айқай, қоқан-лоқы, кемсітетін сөз де жасқаудың бір түрі. Мысалы, ашуы келген күйеу жарына қол көтермек болса, үлкендер «әйелді гүлмен де жасқауға болмайды» деп тоқтатады. Бүгін бұл ережені кез келген адамға деген құрмет ретінде түсінген жөн.