Тұз десе, түйеде тағат жоқ,
Төркін десе, қызда тағат жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр нәрсенің өзіне тән ынтық, тартып тұратын күші болатынын білдіреді. Түйе тұздың иісін сезсе, оған шыдас бермей, соған қарай ұмтылады; сол сияқты қыз да төркінін сағынғанда, елжіреп, туған үйіне баруға асығады. Астарлы мағынасы — адам жүрегін қозғайтын, тартатын қасиетті нәрселер болады, оларды тоқтату қиын.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тұз» — жануарға ерекше қажет, дәмі мен иісі тартымды нәрсенің белгісі. «Түйеде тағат жоқ» дегені — шыдамсыздықты, сабырсыз қозуды көрсетеді. Ал «төркін» — қыздың туған елі, ата-анасы мен бауырлары отырған қастерлі орын. «Қызда тағат жоқ» тіркесі оның сағынышын, мейірімге, туыстыққа деген іңкәрлігін бейнелейді. Яғни табиғи тартылыс пен туыстық сағыныш қатар салыстырылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам бір нәрсеге қатты ынтығып, шыдай алмай тұрған кезде айтылады. Мысалы, ұзақ уақыт ата-анасын көрмеген қыз демалыс түсе сала ауылға баруға асықса, «төркін десе, қызда тағат жоқ» деуге болады. Бұл сөз сағыныштың күшін де, туған жер мен туған үйдің қадірін де аңғартады.
Tórkin dese, qyzda taǵat joq.