Балдыз - жарты қатын,
Қайынбике - бүтін қатын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туыстық қатынастардағы орынды, шек пен жораны білдіреді. Тура мағынасында балдыз — әйелдің сіңлісі, қайынбике — ер адамның не әйелдің жақын қайын жұртына қатысты сөзі. Астарлы мағынасы бойынша, балдызбен әзіл-қалжың, еркін араласу көбірек болса, қайынбикеге құрмет пен салмақ басым болуы керек деген ой айтылады. Яғни, әр туыстың өз орны, өз әдебі бар.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жарты қатын» деген тіркес кемсіту емес, тұрмыстық әзілі бар бейнелі сөз. Ол балдыздың отбасындағы аралық, еркіндеу, қалжыңға жақын қарым-қатынасын аңғартады. Ал «бүтін қатын» дегені қайынбикенің беделі жоғары, жөні бөлек, сыйы бөлек екенін білдіреді. Мұнда «жарты» мен «бүтін» салыстыруы арқылы қарым-қатынастың салмағы мен әдеп өлшенеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасылық қарым-қатынаста әдеп сақтауды еске салады. Әсіресе, келін мен күйеу жағы араласқанда, әр туыспен сөйлесу мәнері бөлек болатынын ұқтырады. Мысалы, бір үйде балдызбен еркелеп сөйлесуге болады, бірақ қайынбике келгенде сөзді байыппен, ілтипатпен айту қажет.
Qaıynbıke - bútin qatyn.