Ебелектен отын болмас,
Ойнастан қатын болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ебелек сияқты ұсақ, бос шөптен жақсы отын шықпайды; ойнақылықпен, жеңіл мінезбен жақсы жар, берік отбасы құрылмайды. Астарлы мағынасы — кез келген істің, әсіресе отбасылық өмірдің байсалдылықты, жауапкершілікті, тұрақтылықты қажет ететіні. Адамның мінезі салмақты болмаса, сөзіне де, ісіне де сенім аз болады. Сол сияқты жеңілтек, тұрақсыз кісі отбасында береке ұстай алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ебелек» — тез жанып, жылу бермейтін, пайдасы аз нәрсенің бейнесі. Ал «отын» — тұрмысқа қажет, нақты пайдасы бар нәрсе. «Ойнас» сөзі жеңілтектік, әзіл-қалжыңға ғана еріп, байсалдылықтан алыстау мінезді білдіреді. «Қатын» сөзі мұнда әйелдің жалпы атауы ретінде емес, отбасы құратын жар, үйдің ұйытқысы деген мағынада қолданылған. Яғни мақал жақсы отбасыға негіз болатын қасиеттерді салыстырып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жауапкершілігі жоқ, ойын-күлкіге ғана берілген адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір жігіт үйленуге дайын болмай, уәдесінде тұрмай, ертеңін ойламаса, үлкендер «Ебелектен отын болмас, ойнастан қатын болмас» деп ескертуі мүмкін.
Oınastan qatyn bolmas.