Асау арудың арыны басылғанмен
Ұрыншақ ұрғашының ұры желігі басылмайды.
«Асау арудың арыны басылғанмен Ұрыншақ ұрғашының ұры желігі …» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әйел мінезіндегі екі түрлі қалыпты салыстырады. Тура мағынасында, асау, жуас емес арудың алғашқы қарқыны басылса да, ұрыншақ, қырсық, орынсыз тиісетін әйелдің желігі басылмайтыны айтылады. Астарлы мағынасы — мінезі жөнделмеген, ұрыншақ, тынышсыз адамның әдеті бірден өзгермейді; сыртқы сабасына түскенмен, ішкі қылығы қайта-қайта бой көрсетеді. Сондықтан мұнда адамға мінезін тәрбиелеу, орынсыз қыжыл мен ерегісті тыйып, сабыр сақтаудың қажеті ескеріледі.
Образдар мен теңеулер
«Асау» сөзі тізгінге көнбейтін, ызалы, адуынды мінезді білдіреді. «Ару» — әйелдің көркем бейнесі, ал «арыны басылу» — бастапқы екпіннің саябырсуы. «Ұрыншақ ұрғашы» — тиісе беретін, тыныш отырмайтын адамға берілген бейнелі атау. «Ұры желік» — ішкі тентектік, орынсыз қыжыл, жел сөзге ергіштік. Мақалдағы теңеулер адамның мінезін жануарлық асаулықпен астастырып, оны түзетпесе, әдеттің қайталана беретінін ұқтырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал кейбір кісінің ашуы басылғандай көрінгенімен, аздан соң қайтадан ұрысып, жанжал іздей беретінін сипаттауға қолданылады. Мысалы, жұмыста бір қызметкерге бірнеше рет ескерту жасалса да, ол әріптестерімен қайта-қайта сөзге келіп жүрсе, осы мақалмен оның түзелмеген мінезін айтуға болады.
Urynshaq urǵashynyń ury jeligi basylmaıdy.