Жаман қатын қыз болам деп қылымсиды,
Жаман қыс жаз болам деп жылымсиды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі нәрсені салыстыра отырып, табиғатына жат мінезді жасырып, басқа кейіп көрсетуге тырысатын адамды сынайды. Тура мағынасында жаман қатын қыз сияқты қылымсып, жаман қыс жаз сияқты жылымсиды. Астарлы мағынасы — сыртқы көрініске алданбау керек: мінезі, болмысы жаман нәрсе уақытша жұмсақ көрінгенімен, ішкі табиғаты бәрібір білінеді. Адам да, заман да, мінез де өз шындығынан ұзақ кете алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қатын» мен «қыз» — екі түрлі өмірлік қалыпты білдіретін образ. «Қылымсу» — жасандылық, көзбояушылық, ұнамды көрінуге тырысу. Ал «қыс» пен «жаз» — табиғаттың қарама-қарсы мезгілдері. Қыс жылымсымай-ақ жазға айналмайды, дәл сол сияқты жаман мінез де сырттай жұмсарғандай болғанымен, түбегейлі өзгермей тұра алмайды. Бұл теңеу арқылы халық жасандылықтың баянсыз екенін көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал адамды сыртқы жылтыраққа сенбеуге шақырады. Мысалы, біреу жұмыс орнында өте сыпайы, мейірімді болып көрініп, бірақ артынан жауапсыздық танытса, оның шынайы мінезі кейін белгілі болады. Сондықтан адамды сөзіне емес, ісіне қарап бағалау керек.
Jaman qys jaz bolam dep jylymsıdy.