Ас туралы 105
«Ас туралы» мақал-мәтелдер тағамның қадірін, қонақжайлық пен ырыс-берекені дәріптейді.
105
Мақал-мәтел
38K
Қаралым
362
Орташа
Ең көп оқылған
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Негізгі мағынасы Мақал сұрақ-жауап түрінде құрылған. Адамның адамнан артықшылығы неде? Бір ауыз сөзде. Малдың малдан…
Ет - етке, сорпа - бетке.
Негізгі мағынасы Ет етке барады, яғни денеге күш-қуат, бұлшық ет болып қосылады; сорпа бетке шығады — адамның жүзіне…
Қуыс үйден құр шықпа.
Негізгі мағынасы Қуыс үй — шағын, жұпыны баспана, кейде жай ғана кірген үй. Мақал үйге кірген адамға айтылатын әдеп…
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті де…
Дүниеде тас қатты,
Тасты еріткен ас тәтті.
Тасты еріткен ас тәтті.
Негізгі мағынасы Дүниедегі ең қатты нәрсе — тас, бірақ сол тасты да еріткендей құдіреті бар нәрсе — тәтті ас. Мақал…
Сұрыптау:
Адамнан адамның несі артық?
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Бір-ақ ауыз сөзі артық;
Малдан малдың несі артық?
Бір-ақ асым еті артық.
Негізгі мағынасы Мақал сұрақ-жауап түрінде құрылған. Адамның адамнан артықшылығы неде? Бір ауыз сөзде. Малдың малдан…
Адамнан үлкен ат жоқ,
Наннан үлкен ас жоқ.
Наннан үлкен ас жоқ.
Негізгі мағынасы «Ат» мұнда жылқы емес, атау, есім. Дүниеде «адам» деген атаудан үлкен, қадірлі ат жоқ, ал ас атаулының…
Аз ас, көп ниет.
Негізгі мағынасы Аз ас, көп ниет — аз ғана дүниемен де қанағат етіп, жүректе пейіл мен тілектің мол болуы керек деген…
Аз асқа жасауыл болма,
Көп асқа бөгеуіл болма.
Көп асқа бөгеуіл болма.
Негізгі мағынасы Ас аз болса, оны бөлетін, тәртіп сақтайтын болып ортаға шықпа: бәріне жетпейді, кімге азырақ тисе…
Аз күйікті ас басады.
Негізгі мағынасы Күйік — жүректі күйдірген уайым, мұң, кейіс. Мақал аз, жеңіл уайымды ас басады дейді: шаршап, ренжіп…
Күнде бір мақал
«Ас туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Ақ қар болса, ақ нан көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қыста қар қалың, аппақ болып жауса, жер ылғалға қанып, көктемде егін жақсы…
Ақылдан жақын дос бар ма?
Ашудан жаман қас бар ма?
Жиырма бестен артық жас бар ма?
Қымыздан дәмді ас бар ма?
Ашудан жаман қас бар ма?
Жиырма бестен артық жас бар ма?
Қымыздан дәмді ас бар ма?
Негізгі мағынасы Бұл мақалда сұрақ түрі арқылы өмірдегі ең қымбат төрт құндылық аталады: ақыл, сабыр, жастық шақ және…
Арпа, бидай ас екен,
Алтын, күміс тас екен.
Алтын, күміс тас екен.
Негізгі мағынасы Тамаққа жарайтын дән — нағыз байлық, ал жылтыраған металды жеп тоя алмайсың. Мақал тіршілікке қажет…
Ас - адамның арқауы.
Негізгі мағынасы Тоқымадағы арқау жіп матаны біріктіріп ұстағандай, тамақ адамның денесі мен күшін ұстап тұрады. Ас…
Ас атасы - нан,
Сөз атасы - абыз.
Сөз атасы - абыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі үлкен құндылықты қатар қояды: ас пен сөз. «Ас атасы - нан» дегені — нанның тіршіліктегі…
Ас ішсең, атауыңдай іш,
Ауырсаң, мұрттай ұш.
Ауырсаң, мұрттай ұш.
Негізгі мағынасы «Атау» — адамның өлер алдындағы ең соңғы асы. «Ас ішсең, атауыңдай іш» деген сөз әр асты соңғы асыңдай…
Асқа барсаң, аш бар,
Тойға барсаң, тоқ бар,
Тойға барсаң, тоқ бар,
Негізгі мағынасы Асқа барғанда аш, ал тойға барғанда тоқ бар дейді. Ас — қайтқан адамды еске алу жиыны, онда мал көп…
Ас та бір несібе.
Негізгі мағынасы Адамның ішкен асы да — несібе, яғни маңдайына жазылған ырыстың бір бөлігі. Мақал әсіресе дастарқан…
Ас - тамағым, тыныш - құлағым.
Негізгі мағынасы Тамағым тоқ болса, құлағыма ешкім ұрыс-керіс айтпаса болды — мақал жайбарақат, аз нәрсеге қанағат…
Ас та төк.
Негізгі мағынасы Ас сонша көп, тіпті төгілсе де таусылмайды — «ас та төк» тіркесі осындай молшылықты бейнелейді. Ол…
Ас тұрған жерде ауру болмайды.
Негізгі мағынасы Ас тұрған, яғни тамағы жеткілікті үйге ауру жоламайды. Тоқ адамның денесі қуатты, суыққа да, жұқпалы…
Астың дәмі - тұз.
Негізгі мағынасы Тұзсыз ас қанша мол болса да, жұғымсыз, татымсыз болады; бір шымшым тұз оны дәмді етеді. Мақал кез…
Ас үстінен аттама,
Астан үлкен емессің.
Астан үлкен емессің.
Негізгі мағынасы Дастарқан мен ас үстінен аттап өтпе — сен астан үлкен емессің. Қазақ ұғымында ас — берілген несібе…
Асы бар аяқ әдемі.
Негізгі мағынасы Аяқ — ертедегі ыдыс, кесе мен тостаған. Ішінде асы бар аяқ әдемі көрінеді, бос аяқ қанша өрнекті болса…
Асы жоқ үйге ит те кірмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үйде ас-су, дәм болмай, дастарқан жайылмаса, оған ит те жоламайды. Астарлы…
Асың бар ма арпадай,
Асып жеуге келгенде,
Сары аяқ семіз марқадай.
Асып жеуге келгенде,
Сары аяқ семіз марқадай.
Негізгі мағынасы Сырттай қарапайым көрінетін арпаны асып, сары аяққа құйып жегенде, ол семіз марқаның етіндей нәрлі…
Асың болмаса қалбырағың қайда?
Негізгі мағынасы Негізгі нәрсе — ас, дән жоқ болса, оны елейтін, салатын құралдың, сыртқы әзірліктің не керегі бар?…
Ат - адамның қанаты,
Ас - адамның қуаты.
Ас - адамның қуаты.
Негізгі мағынасы Ат адамды алысқа жеткізеді, ас адамға күш береді. Мақал көшпелі өмірдің екі тірегін қатар қояды: атсыз…
Ауру - астан.
Негізгі мағынасы «Ауру - астан» мақалының тура мағынасы — кейбір дерттің себебі адамның жеген асы, ішкен тағамы болуы…
Ауыз тигенің мынау,
Асағаның қандай?
Асағаның қандай?
Негізгі мағынасы Енді ғана ауыз тигенде осындай болсаң, толық жегенде не болмақсың? — дейді мақал. Бір нәрсенің аз ғана…
Аштық ас таңдатпайды.
Негізгі мағынасы «Аштық ас таңдатпайды» деген мақалдың тура мағынасы — қатты ашыққан адамға қандай ас берілсе де, ол…
Аштың ақылы астан әрі аспайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аш адамның ойы мен назары ең алдымен ас-тағамға ауады дегенді білдіреді. Тура мағынасында…
Әр астың өз орны бар.
Негізгі мағынасы Әр астың өз уақыты, өз жөні, кімге, қашан берілетін тәртібі бар. Тура мағынасында қазақ дастарқанының…
Байғұстың асы,
Ауыз тиюмен таусылар.
Ауыз тиюмен таусылар.
Негізгі мағынасы Байғұс — жағдайы жоқ, кедей, бейшара адам. Оның үйіндегі ас соншалықты аз, келген кісілер тек ауыз…
Бар болса, сойғанның жөні бар,
Бір қойда он кісінің құны бар.
Бір қойда он кісінің құны бар.
Негізгі мағынасы Бар болса, сойғанның жөні бар, бір қойда он кісінің құны бар дейді: қолыңда мал болса, қонаққа, елге…
Басытқыға бал ішкен,
Сусынына шай ішкен.
Сусынына шай ішкен.
Негізгі мағынасы Ас ішіп болған соң басытқыға бал жеген, шөлін шаймен басқан — молшылықта, жайлы тұрмыста өмір сүрген…
Беретін кісі келгенде,
Бес қайнайды қазаным.
Бес қайнайды қазаным.
Негізгі мағынасы Бұл мақал беруге, қонақ күтуге немесе үлкен іске дайындалған адам келгенде, үй иесінің астығы да, асуы…
Біздің үйде де қонақтың ырыздығы бар.
Негізгі мағынасы Біздің үйде де қонақтың ырыздығы бар дейді: біз де қонақ күте аламыз, біздің шаңырақта да қонаққа…
Бір ас бір асқа орын береді.
Негізгі мағынасы Бір үйде берілген ас келесі бір дастарқанға жол ашады: бүгін сен қонақ күтсең, ертең өзің қонақ…
Бір түйір дәнде бір тамшы тер бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір дәннің өзінде оны өсірген адамның маңдай тері, еңбегі жатыр деген…
Дастарқанында наны жоқтың,
Тағамының дәмі жоқ.
Тағамының дәмі жоқ.
Негізгі мағынасы Дастарқанда нан болмаса, басқа тағам қанша мол болса да, дәмі кірмейді. Қазақ үшін нансыз дастарқан…
Дәулеттінің дәмімен.
Негізгі мағынасы Дәулетті адамның дәмімен, яғни бай кісінің дастарқаны, асы-тұзы арқасында. Сөз толық емес сияқты, бір…
Дүниеде тас қатты,
Тасты еріткен ас тәтті.
Тасты еріткен ас тәтті.
Негізгі мағынасы Дүниедегі ең қатты нәрсе — тас, бірақ сол тасты да еріткендей құдіреті бар нәрсе — тәтті ас. Мақал…
Ерді көрсең, Қыдыр тұт,
Асты көрсең, қадір тұт.
Асты көрсең, қадір тұт.
Негізгі мағынасы Алдыңнан шыққан әр адамды, әсіресе үйге келген қонақ пен жолаушыны Қыдыр атадай құрметте, ал алдыңа…
Ерді қорласаң, састырар,
Асты қорласаң, құстырар.
Асты қорласаң, құстырар.
Негізгі мағынасы Ер адамды қорласаң, ол сені ұятқа қалдырып, састырып тастайды; асты менсінбей, қорласаң, ол сені…
«Ас туралы» мақал-мәтелдер қазақтың дастарқан мәдениетін, қонақ күту дәстүрін және тағамға деген құрметін бейнелейді. Бұл топтағы нақыл сөздер астың адалдығын, берекенің бастауын, еңбектің жемісін және ризықтың қасиетін ұрпаққа өнеге етіп жеткізеді.
Мұнда ас ішудің әдебі, дастарқан басындағы сыйластық, ысыраптан қашу, қанағат пен шүкір ұғымдары жиі айтылады. Сондай-ақ қонақтың орны, дәм-тұздың тартуы, ортақ табақтың ынтымаққа бастайтыны сияқты түсініктер қысқа да нұсқа түрде түйінделеді.
Мұнда ас ішудің әдебі, дастарқан басындағы сыйластық, ысыраптан қашу, қанағат пен шүкір ұғымдары жиі айтылады. Сондай-ақ қонақтың орны, дәм-тұздың тартуы, ортақ табақтың ынтымаққа бастайтыны сияқты түсініктер қысқа да нұсқа түрде түйінделеді.