«Тамақ тамұққа түсіреді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
«Тамақ тамұққа түсіреді» деген мақал адамды нәпсінің жетегіне ерсе, қиындыққа, күнәға, тіпті масқара іске де ұрындыратынын ескертеді. Мұндағы тура мағынасы — ішіп-жеу, қарын тойдыру. Ал астарлы мағынасы — адам өз құмарлығын тежемесе, ашкөздік пен тойымсыздық оның мінезін бұзады, абыройын түсіреді. Қазақ дүниетанымында тамақ тек қажеттілік емес, оны мөлшермен, қанағатпен пайдалану керек деген ой жатыр.
Образдар мен теңеулер
«Тамақ» — тек ас емес, адамның нәпсісі мен дүниеқұмарлығын білдіретін образ. «Тамұқ» — тозақ, ауыр жаза, рухани құлдырау дегенді аңғартады. Екі сөздің қарама-қарсылығы мақалдың әсерін күшейтіп, «аз ғана құмарлықтың соңы үлкен кеселге апарады» деген ойды нақты жеткізеді. Бұл жерде ас-су адамның әлсіз тұсын бейнелейтін символ қызметін атқарады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал артық жеп-ішу ғана емес, жалпы тойымсыздыққа қатысты айтылады. Мысалы, адам денсаулығын ойламай, күнде фастфуд жеп, кейін сырқаттанып қалса, үлкендер осы мақалмен тоқтатады. Сондай-ақ тойымсыз пайда, ысырап, бақылаусыз әдет те адамның өзіне зиян екенін меңзейді.