Ет жемей жатып тұздық,
Асатпай жатып құлдық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреуге әлі ешқандай пайда, дәмететін үлес берілмей жатып, алдын ала иліккіштік көрсетуге немесе орынсыз жағынуға болмайтынын білдіреді. Тура мағынасында ас ішпей тұрып тұздық сұрау, тамақ бермей жатып құлдық ұру — әдепсіздік әрі жөнсіз қылық. Астарлы мағынасы — адам алған жақсылығына, көрген көмегіне дейін-ақ асыра мақтанып, жалған сый-құрмет білдірсе, ол шынайы мінез емес. Халық мұнда орынсыз жалпақшешейлікті, жалтақтықты сынайды.
Образдар мен теңеулер
«Ет» — негізгі ырзық, береке символы. «Тұздық» — еттің дәмін келтіретін қосымша нәрсе, яғни болмашы пайда немесе сый. «Асатпай жатып құлдық» деген тіркес біреудің алдында шамадан тыс бас июді, жасанды тәуелділікті бейнелейді. Мұнда ас ішу мен қызмет ету арқылы адамдық қатынастың шегі салыстырылады: әуелі еңбек, сый, лайықты қарым-қатынас болуы керек, содан кейін ғана құрмет орынды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал мансап, қызмет, таныстық үшін алдын ала жағымпазданатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер бастықтан пайда күтпей жатып-ақ оны орынсыз мақтап, бәріне келісіп жүрсе, жұрт «ет жемей жатып тұздық, асатпай жатып құлдық» деп сынайды.
Asatpaı jatyp quldyq.