Тойған үйге тоғыз кел.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тойған үйге тоғыз кел» деген мақалдың тура мағынасы — үй иелері тойып, дастарқаны берекеге толған кезде, қонақ та көп келсе де қиналмайды, бәріне де жетеді деген ой. Астарлы мағынасы — ырысы мол, пейілі кең, берекелі үйден қонақ үзілмейді; ондай үйде береке артқан сайын, қуаныш та көбейеді. Бұл мақал қонақ күту мен дастарқан кеңдігінің ел ішіндегі қадірін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тойған үй» — тек қарны тоқ үй емес, ырыс-несібесі мол, шаруасы орнында, көңілі тоқ отбасының бейнесі. «Тоғыз» сөзі қазақ танымында көптік, молшылық ұғымын аңғартады. Яғни, қанша адам келсе де, берекесі біткен емес, қайта артатын үйді меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қонақжай, жомарт, жағдайы тәуір адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, ауылда бір үй жаңа сойыс жасап, көрші-қолаңды шақырса, жұрт «тойған үйге тоғыз кел» деп, оның берекесін, кең пейілін мақтайды. Бұл сөз адамдарды қонаққа ашық болуға, бөлісуден тартынбауға үндейді.