Қазан қайнап тұрса,
Ақыл сайрап тұрады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қазан қайнап тұрса, үйде тіршілік, қозғалыс, береке бар деген сөз. Астарлы мағынасы — ас пісіп, дастарқан жайылған жерде адамдар жиналып, әңгіме-дүкен құрып, ой бөліседі. Яғни, тоқшылық пен ынтымақ бар жерде ақыл да, сөз де көбейеді. Халық бұл мақал арқылы берекелі ортада ақыл-кеңес те, татулық та дамитынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
«Қазан» — үйдің, отбасылық ырыстың белгісі. Оның «қайнауы» — өмірдің қызуы, еңбектің нәтижесі, дастарқанның молдығы. «Ақыл сайрау» деген тіркес ақылдың құсша еркін көсіліп, шешен сөздің көбейгенін білдіреді. Яғни, қазанның қайнауы тек ас пісуі емес, адамдардың бас қосып, ойлары ашылып, сөздері жарасқан сәтті бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал отбасында, ауылда немесе ортақ істің басында татулық орнағанда айтылады. Мысалы, үйде қонақ көп болып, бәрі бірге отырып шай ішіп, жоспар құрып отырса, үлкен кісі: «Қазан қайнап тұрса, ақыл сайрап тұрады» деп, берекелі жиынның қадірін білдіреді. Қазіргі күні де ол ортақ кеңес, отырыс, дастарқан басындағы ашық пікір алмасуға қатысты орынды қолданылады.
Aqyl saırap turady.