Көмекейің қышыса,
Асаудың бір жолын тап.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөзге әуес, тілі шыдамай тұратын адамға қарата айтылады. Тура мағынасында — «сөйлегің келсе, бос сөзге салынбай, пайдасы бар бір жолын тап» деген ескерту. Астарлы мағынасы — кез келген іске, әсіресе сөзге, асықпай оймен келу керек; әр сөздің орны мен уақыты болады. Ойланбай айтылған сөз адамға да, елге де зиян келтіруі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
«Көмекей» — адамның тамағы, сөйлеуге дайын тұрған тетік. «Қышуы» — сабырсыздық, іштен тыным таппау. «Асау» — жуас емес, қолға қиын тиетін мінезді нәрсенің белгісі. «Бір жолын табу» — қиын істің амалын ойлап, дұрыс тәсілін меңгеру деген ұғым. Мұнда мінезді, шалт сөзді тежеп, оны пайдалы іске бұру бейнесі бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, жұмыста не отырыста ойланбай пікір жазатын, сөз қағуға құмар адамдарға сай айтылады. Мысалы, біреу чатта ұрыс шығарып, бәрін сынай берсе, оған «Көмекейің қышыса, асаудың бір жолын тап» деп, бос сөздің орнына нақты шешім ұсыну керегін ескертуге болады.
Asaýdyń bir jolyn tap.