Қамысты жаққанмен шоғы болмас,
Көк суды ішкенмен тоғы болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай бір нәрсені істегенмен, оның шын мәніне жетпесең, нәтиже болмайтынын білдіреді. Қамысты жақсаң да, ол ұзақ жанбай, шоқ болып берік сақталмайды; көк суды ішсең де, ол бойға сіңіп, тоқтырып, күш беретін нәрсе емес. Астарлы мағынасы — пайдасыз, берік емес істің қайыры жоқ. Адам да тек көрініс үшін әрекет етсе, оның еңбегі толық нәтижеге жеткізбейді. Шынайы құнды нәрсе терең, мықты, нәрлі болуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қамыс» — тез жанатын, бірақ тез сөніп қалатын осал нәрсенің бейнесі. Ал «шоқ» — қызуы ұзақ сақталатын, берік оттың белгісі. «Көк су» — әлі пісіп-жетілмеген, нәрі аз, әлсіз нәрсені меңзейді. «Тоғы болмас» дегені — бойға қуат, шын қанағат бермейді деген ой. Яғни халық өмірдегі әлсіз, толық піспеген, берік емес істі осындай образдармен әдемі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал дайындықсыз жасалған іске, үстірт білімге немесе сапасыз жұмысқа қатысты айтылады. Мысалы, емтиханға тек бір түн дайындалып, терең түсінбей барған оқушы жақсы нәтиже күтпеуі мүмкін. Сол сияқты, уақытша және үстірт әрекет ұзақ пайда бермейді.
Kók sýdy ishkenmen toǵy bolmas.