Аз күйікті ас басады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал аздап ашығып, күйіп-пісіп тұрған адамның көңілін ас, дәмді тамақ басатынын білдіреді. Тура мағынада аштық пен іштің күйігі ас ішкенде басылады. Астарлы мағынада адамның ашуы, мазасыздығы, шаршауы кейде тыныштық, күтім, жылы сөз немесе дұрыс әрекет арқылы басылады. Яғни, күйіп тұрған көңілді сабыр мен қамқорлық орнына келтіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «күйік» сөзі тек денедегі қыжылды емес, ішкі мазасыздықты, ашуды да меңзейді. «Ас» — тек тағам емес, тоқтықтың, тыныштықтың, жұбаныштың символы. Қазақ танымында ас адамның әлін жинайтын, жанын тыныштандыратын күш ретінде көрінеді. Сондықтан бұл жерде ас күйікке қарсы ем сияқты бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам ашуланып, шаршап, жүйкесі сыр бере бастағанда да орынды айтылады. Мысалы, жұмыстан кейін ашқұрсақ келген адам ештеңеге көңілі толмай тұрса, оған алдымен тамақ беріп, сосын сөйлескен дұрыс. Сонда оның ашуы да, мазасыздығы да басылады.