Жер асыңнан жемес асың көп болсын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жер асыңнан жемес асың көп болсын» деген сөз адамның ырысы мен несібесі мол болсын деген тілек білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — жейтін асыңның жерге түсіп, ысырап болмауы. Астарлы мағынасы — қолдағы бардың қадірін біліп, берекелі өмір сүр; табысың, ырысың, азығың артсын деген ақ ниет. Бұл мақал адамды ысырапшыл болмауға, барды бағалауға және несібенің көбейгенін тілеуге үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жер асың» — төгілген, шашылған, желінбей қалған ас. Ол ысырап пен берекесіздіктің белгісі. Ал «жемес асың» — желініп жатқан, қадірі бар, пайдалы несібе. Халық осы екі ұғымды салыстырып, «жерге кеткен ас аз болсын, желінетін, пайдаға асатын несібең көп болсын» деген ойды бейнелейді. Яғни ас — тек тамақ емес, жалпы ырыс пен дәулеттің символы.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал тамақты қадірлеу, артық шығыннан сақтану, үнемшіл болу сияқты жағдайларда айтылады. Мысалы, дастарқанда қалған асты қоқысқа тастамай, сақтап жеу немесе қажет мөлшерде ғана ас алу — осы мақалдың өмірлік мәніне сай әрекет. Сондай-ақ ол кәсіпте де қолданылады: еңбегің зая кетпей, табысың мол болсын деген тілек ретінде айтылады.