Тойсаң, тоқтының еті қи сасиды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның тойымсыздығын, қанағатсыз көңілін әжуа етеді. Тура мағынасында тоқтының еті – тәтті, қадірлі ас, бірақ адам әбден тойып алса, ең дәмді тағамның өзі ұнамай, тіпті жиіркенішті болып көрінеді. Астарлы мағынасы: бір нәрсеге қанағат етпей, шектен тыс құнығу адамға жақсылық әкелмейді; артықтың қадірі кетеді. Сондықтан барды бағалап, нәпсіні тежей білу керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тоқтының еті» — қазақ ұғымында сыйлы, бағалы ас. Ал «қи сасиды» деген тіркес — шектен шыққан тойымсыздықтың белгісі. Яғни, адамға бір нәрсе артық болғанда, оның ең жақсысы да жаман көрініп кетуі мүмкін. Образ арқылы мақал қанағаттың қадірін, тойымсыздықтың зиянын өте өткір жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні де орынды. Мысалы, адам жақсы жұмысы, жеткілікті табысы бола тұра, үнемі одан да көпті қалап, бар мүмкіндікті бағаламай қалса, айналасындағы жақсы нәрсенің қадірін түсіріп алады. Мұндайда «Тойсаң, тоқтының еті қи сасиды» деп, қанағат пен шүкірге шақырады.