Қонаң көже қол жуғанша,
Кеспе көже күн батқанша.
Тары көже таң атқанша,
Бидай көже ел жатқанша.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалда әртүрлі астың тез не баяу қорытылатыны астарлы түрде айтылған. Қонақ күту, ас пісіру, дастарқан жаю сияқты тұрмыстық тәжірибеге сүйеніп, қай көженің жеңіл, қайсысының тойымды екенін білдіреді. Тура мағынасында көженің қарынға әсері сөз болса, астарлы мағынасы — әр істің өз уақыты, өз ыңғайы бар, ал кейбір ас адамды ұзаққа тойдырып, күш-қуат береді деген ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "қол жуғанша", "күн батқанша", "таң атқанша", "ел жатқанша" деген тіркестер уақыт өлшемі ретінде алынған. Олар көженің сіңімділік деңгейін салыстырып қана қоймай, халықтың күнделікті өмірді табиғи уақытпен өлшеу дағдысын көрсетеді. Қонақтың қол жуғанша ашығуы, күн батқанша тойынуы сияқты бейнелер арқылы тағамның жеңілдігі мен тоқтық қасиеті әсерлі жеткізілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал тамақтың құнарын, жеңілдігін немесе тойымдылығын сипаттағанда қолданылады. Мысалы, біреу кешке жеңіл ас ішіп, тез ашығып қалса, "Бидай көже ел жатқанша" дегендей, тойымды ас керек екені айтылуы мүмкін. Сондай-ақ, ол үй шаруасында, ас мәзірін таңдауда да пайдалы ой салады: әр адамның, әр мезеттің өзіне лайық асы болғаны дұрыс.
Kespe kóje kún batqansha.
Tary kóje tań atqansha,
Bıdaı kóje el jatqansha.