Жеп тоймаған жалап тоймас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жеп тоймаған жалап тоймас — адам алдымен өз несібесін, өз үлесін дұрыс пайдалана алмаса, сырттан татқан азғантай нәрсе де көңілін толтырмайды деген сөз. Тура мағынасында ас ішіп тоймаған адам жалап қана да тоя алмайды. Астарлы мағынасы — қанағатсыздық, ашкөздік, тойымсыздық. Ішкі қажеті дұрыс өтелмеген, не өзіне берілгенді бағаламаған жан азғантайды да місе тұтпай, үнемі көбірекке ұмтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жеп тоймау» — толық қанағаттанбау, ал «жалап тоймау» — тіпті мардымсыз нәрсемен де тоқтамау деген бейнелі ұғым. Мұнда тамақ жеу арқылы адамның тәбеті ғана емес, мінезі де суреттелген. Яғни, қарны аш емес, көзі аш адам туралы айтылған. Қазақ танымында бұл образ адам нәпсісінің шегі жоқ екенін, ашкөздік өзінен-өзі күшейетінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгінгі күні табысқа, затқа, мәртебеге тоймайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам жақсы жалақы алып жүрсе де, үнемі тағы да аз деп шағына береді, қолындағыны бағаламайды. Ондайда «Жеп тоймаған жалап тоймас» деп, қанағат пен шүкірді еске салады.