Батпан құйрық,
Жол үстінде не қылып жатқан құйрық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай тым қолайлы, тәтті көрінген нәрсенің бәрі бірдей пайдалы еместігін ескертеді. «Батпан құйрық» — майлы, дәмді, өте құнды нәрседей көрінеді, ал «жол үстінде» жатса, оның орны да, уақыты да бөлек деген ой бар. Астарлы мағынасы: бір нәрсенің қызығына еріп, оның мәнін, орнын, салдарын ойламай қабылдауға болмайды. Кейде көзге әдемі көрінген ұсыныс не олжа кейін зиянға, күмәнға немесе артық әуреге айналуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «батпан құйрық» — семіздік, молшылық, дәмділік белгісі. Ал «жол үсті» — бөгде орта, бөгде орын, қауіп-қатер мен бейберекет жағдайды білдіреді. Құйрықтың жолда жатуы қисынсыз көрініс ретінде беріліп, адамның күмәндануы мен сақ болуына жетелейді. Яғни, бейберекет жатқан дүниеге сеніп, оны бірден иеленуге асықпа деген ишара бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал күмәнді пайдаға, оңай олжаға немесе негізсіз уәдеге қатысты қолданылады. Мысалы, біреу интернеттен «тез байытатын» күмәнді жоба ұсынса, тәжірибелі адам: «Батпан құйрық, жол үстінде не қылып жатқан құйрық?» деп, сақ болуға шақырады. Бұл — алдымен ойлан, тексер, сосын ғана шешім қабылда деген сөз.
Jol ústinde ne qylyp jatqan quıryq.