Көрген асты көргенсіз қызғанады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Көрген асты көргенсіз қызғанады деген мақалдың тура мағынасы — біреудің дайындаған, көріп тұрған асының өзін көргенсіз, тәрбиесіз адам қызғанып, іштарлық танытады. Астарлы мағынасы — тәрбиесі төмен, көкірегі тар адам өзгенің жетістігіне, ырысына, бақытына шын қуана алмайды. Ол өзі иеленбеген нәрсені қызғанып, барға шүкір етудің орнына өзгенің несібесіне көз алартады. Мақал адам бойындағы көреалмаушылық пен іштарлықты сынайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "ас" — тек тағам емес, жалпы несібе, ырыс, береке ұғымын білдіреді. "Көрген ас" — көзге анық көрініп тұрған игілік, дайын несібе. Ал "көргенсіз" сөзі тәрбиесіз, әдепсіз, тоқтамы жоқ адамды сипаттайды. Халық осы қысқа сөз арқылы қызғаныштың адамды төмендететінін, ал әдеп пен қанағаттың адамды биіктететінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі кезде де өзекті. Мысалы, жұмыста бір әріптесің марапат алса, кейбір адам оны құттықтаудың орнына іштарлықпен сынап жатады. Осындай сәтте мақал адамның өзгенің жетістігін қызғанбай, дұрыс ниетпен қабылдау керегін еске салады.