Аз асқа жасауыл болма,
Көп асқа бөгеуіл болма.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды тамақты да, ырысты да орынсыз шектеуге, кедергі жасауға болмайтынын үйретеді. Тура мағынасында, аз ғана асқа күзетші болып, оны біреуден қызғанып, тарылтып отырудың қажеті жоқ; сондай-ақ көп асқа бөгеу болып, елдің берекесін бұзбау керек. Астарлы мағынасы — барға қанағат етіп, қолдағыны қызғанбай, жомарт, кең пейілді болу. Азға тарылу да, көпке кедергі болу да адам мінезіндегі сараңдық пен орынсыз өкпе-назды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Жасауыл» — күзетші, бақылаушы адам бейнесі. Мұнда ол аз дүниені де бақылап, тиімсіз шектеу қоятын мінездің символы. «Бөгеуіл» — жол бөгейтін кедергі, тосқауыл. Бұл көп асқа ара түсіп, берекені тоқтататын әрекетті меңзейді. Яғни мақал тағам арқылы адамның пейілі мен мінезін сипаттайды: біреудің несібесіне килікпе, ортақ ырысқа бөгет болма.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл сөзді ортақ дастарқан, ұжымдық ас, не үлкен жиында орынды қолдануға болады. Мысалы, тойда бір адам: «Аз асқа жасауыл болма, көп асқа бөгеуіл болма» деп, ысырапқа да, сараңдыққа да жол бермей, бәріне тең, жайлы жағдай жасау керек екенін ескертеді. Бұл — кең пейіл мен әдебін сақтаудың белгісі.
Kóp asqa bógeýil bolma.