Құлмен жеген құйқа құстырмай қоймайды.

Негізгі мағынасы

Мақал ескі қоғамның әлеуметтік бөлінісінен қалған. Ол заманда «құл» деп еркінен айырылған, тәуелді адамды атаған, ал оны өзімен тең санап дәмдес болу кейбір ортада абыройға нұқсан саналған. Мақалдың сол кездегі мағынасы: тең көрмеген адаммен бірге жеген ас кейін жайсыздық әкеледі, ол кісі міндетсініп, сыр шашып, ақыры өкіндіреді деген ұғым. Бүгінгі көзқараспен адамның тегі мен әлеуметтік жағдайы оның қадірін анықтамайды. Сондықтан мақалды «пейілі тар, опасыз, міндетсінгіш адаммен ортақ іс бастасаң, зардабын көресің» деп түсінген орынды.

Образдар мен теңеулер

«Құйқа» — бастың етінен әзірленетін, сыйлы асқа саналатын тағам, бір табақтан бөлісіп жейтін дәм. «Құстыру» — ішкен асты кері шығару, яғни бірге көрген игіліктің ақыры жағымсыз күйге айналуы. Образ ортақ дастарқан арқылы ортақ іс пен ортақ сырды меңзейді: дәм бөліскен адамың кім екені маңызды.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл мақалды адамды тегіне емес, мінезіне қарап бағалау тұрғысынан қолданған жөн. Мысалы, біреу іскерлік серігін тек пайдаға қарап таңдап, оның уәдесінде тұрмайтынын елемеді; кейін сол серігі ортақ табысты өз еңбегі етіп көрсетіп, дау шығарды. Мақал серік пен жолдасты ниеті мен адалдығына қарап таңдауға кеңес береді.