Аздың ашпын дегеніне нанба,
Көптің тоқпын дегеніне нанба.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды көргеніне, естігеніне бірден сене салмауға шақырады. Тура мағынада: аз ғана нәрсесі бар адамның «ашпын» деуі де, көп дүниесі бар адамның «тоқпын» деуі де шындықты толық білдірмеуі мүмкін. Астарлы мағынасы: сыртқы сөзге ермей, жағдайды өз көзіңмен байқап, сабырмен бағалау керек. Кейде аздың да көңілі тоқ болуы мүмкін, ал көптің де шын мәнінде қанағатсыз, ашкөз болуы ықтимал.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «аз» бен «көп» — тек мал-мүлік емес, адамның жағдайы мен ішкі күйін білдіретін жинақталған образ. «Ашпын» мен «тоқпын» деген сөздер қарынның күйін ғана емес, қанағат, тәубе, ашкөздік сияқты мінезді де аңғартады. Халық осы арқылы сыртқы көрініс пен ішкі шындықтың әрдайым сәйкес келе бермейтінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желідегі, жұмыстағы немесе күнделікті өмірдегі асыра айтылған сөздерге сақ қарауды үйретеді. Мысалы, бір адам «ақшам жоқ, қиналып жүрмін» деуі мүмкін, бірақ оның шынында ұқыпсыз шығын жасағаны байқалуы мүмкін. Сондықтан біреудің сөзіне емес, нақты жағдайға сүйенген дұрыс.
Kóptiń toqpyn degenine nanba.