Жылқы еті жесең, тісіңе,
жемесең, түсіңе кіреді.
«Жылқы еті жесең, тісіңе, жемесең, түсіңе кіреді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жылқы етінің қазақ тұрмысындағы аса қадірлі, дәмді ас екенін білдіреді. Тура мағынасы: жылқы етін жесең, оның дәмі тісіңде қалады; жемесең де, оның қадірін естіген соң ойыңнан кетпей, түсіңе дейін кіреді. Астарлы мағынасы: кейбір нәрсенің құны мен орны ерекше болады, оны көрген де, көрмеген де бағалайды. Яғни, жылқы еті — ел жадында сақталған, сұранысы мен беделі жоғары тағам.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тісіңе» деген сөз ас ішкен адамның дәмді ұзақ сезінуін аңғартады. Ал «түсіңе кіреді» дегені — адамның сана-сезімінде, қиялында қалатын әсерді білдіреді. Мұнда жылқы еті жай тамақ емес, халықтың тіршілігімен, қонақ күту дәстүрімен, береке-бірлігімен байланысты қастерлі ас ретінде бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұлттық тағамның беделін, ерекше дәмін айту үшін қолданылады. Мысалы, бір адам қазақтың қазы-қарта, жал-жаясын алғаш жеп, қатты ұнатып қалса, «жылқы еті жесең, тісіңе, жемесең, түсіңе кіреді» деп әзіл-шыны аралас айтады.
jemeseń, túsińe kiredi.