Ет дегенде бет бар ма?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: етке, яғни дәмді асқа құмар адам оны көргенде бетінің, ұялудың, именудің мәні қалмайды деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — кейбір адам нәпсінің жетегінде кетсе, ұятын, сабырын, өзін-өзі тежей білуін ұмытады. Қазақ ұғымында астың қадірі жоғары болғанымен, тойымсыздық пен ашкөздік құпталмайды. Сондықтан бұл сөз адамды тамаққа ғана емес, жалпы қалауға беріліп кетпеуге, әдеп сақтауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "ет" — молшылықтың, дәмнің, қызықтың символы. Ал "бет" — ұят, ар, абыройдың белгісі. Екеуінің қатар айтылуы адам бойындағы ішкі тартысты көрсетеді: дәмді нәрсе мен ар-намыс. Яғни бір құмарлық күшейсе, адам өз қадірін де ұмытуы мүмкін деген ишара бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал той-томалақта, ас үстінде немесе жеңіл мінезді, ұстамсыз адам туралы айтылуы мүмкін. Мысалы, біреу қонақта отырып, дастарқандағы тәтті мен етті мөлшерсіз алып, өзгелерді ойламай қойса, үлкендер: "Ет дегенде бет бар ма?" деп әзіл-сықақпен ескерту жасайды.