Өле жегенше, бөле же.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Өле жегенше, бөле же деген мақалдың тура мағынасы — біреудің астының бәрін өзің жалғыз тауысқанша, оны басқалармен бөлісіп же деген сөз. Астарлы мағынасы — барды бөлісіп пайдалану, сараң болмау, ортақ игілікті әділ тарату. Қазақ ұғымында бір адамның тойымсыздығы да, қомағайлығы да құпталмайды. Сондықтан бұл мақал адамды қанағатқа, кең пейілге және ортақтасуға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өле жеу» — ашкөздік пен шектен шығуды бейнелейтін әсірелеу. Ал «бөле жеу» — татулық, сыйластық, өзгенің үлесін ескеру дегенді білдіреді. Яғни нанды, асты бөлісу арқылы адамдардың арасы да жылынады, ынтымақ та күшейеді. Мақалдың астарында «жалғыз жегеннің берекесі аз, бөліскеннің ырысы көп» деген ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де отбасында, достар арасында, жұмыс орнында өте орынды айтылады. Мысалы, біреу ортақ дастарқаннан тамақты көп алып, өзгелерге жетпей қалса, үлкендер осы мақалмен оны әдепке шақырады. Сондай-ақ бір ұжымда табыс не мүмкіндік түссе, оны бәріне тең бөліп, әділ әрекет ету керектігін еске салады.