Балық жеген бағыбас,
Жан-жағымен қағыспас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: балық жеп отырған адам асықпайды, айналасындағыға тиіспейді, тыныш отырады. Астарлы мағынасы: тоқтық, қанағат, жайлылық адамды сабырлы етеді, ұсақ кикілжің мен қақтығыстан алыстатады. Яғни, көңілі тоқ, несібесі бар жан өзгені мазаламай, тыныш өмір сүруге бейім болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «балық жеген» бейнесі — тоқшылықтың, дәмді ас ішіп, көңілі орныққан күйдің белгісі. «Жан-жағымен қағыспас» тіркесі адам мінезінің жұмсарғанын, ашу мен алауыздықтан тартынатынын білдіреді. Балықтың өзі де қазақ танымында жеңіл, тыныш, бейбіт тұрмысты елестететін образ ретінде көрінеді. Сондықтан бұл мақал мінездің сабырға келуін, тыныштықтың адамды ізгілендіруін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жағдайы жақсы, көңілі орныққан адамның жанжалға араласпайтынын айтқанда қолданады. Мысалы, жұмысы жүріп, табысы жеткілікті адам әріптестерімен сөз таластырмай, өз ісіне ғана көңіл бөледі. Сол кезде: «Балық жеген бағыбас, жан-жағымен қағыспас» деп айтуға болады.
Jan-jaǵymen qaǵyspas.