Жаужұмыр жақсы болса, итке тастар ма еді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жаужұмыр жақсы болса, оны ешкім итке тастамайды. Астарлы мағынасы: бір нәрсе, бір адам не бір істің шын құны болса, оны ешкім менсінбей, далаға тастамайды. Яғни, қадірі бар зат та, қадірлі адам да бағаланады; ал бағаланбай жатса, оның сапасында немесе қасиетінде мін бар деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жаужұмыр» — сыртқы көрінісі қарапайым, бірақ халық тәжірибесінде тағам ретінде танылған нәрсе. Ал «итке тастар ма еді» деген тіркес бір заттың керексіз болып қалғанын, ешкімге пайдасы тимей, ескерусіз жатқанын бейнелейді. Мұнда ит — төмен бағалау, қоқысқа тастау сияқты ұғымдардың образды белгісі. Сол арқылы мақал адам мен заттың сапасын ісімен, құнымен өлшеу керек екенін ұқтырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі таңда бұл мақал сапасыз тауарға, әлсіз іске немесе қадірсіз адам әрекетіне қатысты айтылады. Мысалы, біреу арзан телефон алып, ол екі күнде істен шықса, «жаужұмыр жақсы болса, итке тастар ма еді» деп, сапасы нашар болғанын меңзейді. Бұл — кез келген нәрсенің сыртқы жарнамасына емес, шын сапасына қарау керек деген ескерту.