Жеген - тоқ, ішкен - мәз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — тамақ ішіп, қарны тойған, шөлі қанған адам өзін жақсы сезінеді. Астарлы мағынасы — адамның кейде көп нәрсені емес, ең әуелі қарапайым қажеттілігін өтеп, соған разы болып қуанатынын білдіреді. Яғни, аш адамға ас, шөлдегенге су — ең үлкен қуаныш. Мақал қанағаттың, қарапайым игіліктің қадірін танытады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жеген — тоқ» тіркесі адамның қарнының тоюын, тыныштық тапқан күйін бейнелейді. «Ішкен — мәз» дегені шөлі қанған, сергіп қалған жанның көңіл күйін көрсетеді. «Тоқ» пен «мәз» сөздері тек физикалық жағдайды емес, ішкі ризалықты да аңғартады. Қазақ ұғымында тоқтық пен шаттық қатар жүреді: асқа жарыған адам көңілді болады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды тұрмыста, дастарқан басында немесе қарапайым қуаныштың қадірін айтқанда қолданады. Мысалы, жолдан шаршап келген адамға ыстық шай мен жеңіл ас ұсынсаң, ол көп сән-салтанатсыз-ақ разы болып қалады. Сол сәтте «Жеген — тоқ, ішкен — мәз» деуге болады. Бұл сөз адамды артық нәрсе қумай, барға шүкір етуге үндейді.