Ет сасыса, тұз себер,
Тұз сасыса, не себер?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ет бұзылса, оны тұзбен сақтауға немесе иісін басуға болады. Ал тұздың өзі бұзылса, оған қолданар ештеңе жоқ. Астарлы мағынасы: бір нәрсенің негізі бұзылса, оны түзету қиын; ал сенімді, дұрыс нәрсенің өзі кемісе, одан да үлкен мәселе туады. Мақал адам мінезіне де қатысты айтылады: жамандықты жөндеуге болады, бірақ түзетуші құралдың өзі бұзылса, іс қиындайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ет» — бұзылуы мүмкін, бірақ реттеуге келетін нәрсенің белгісі. «Тұз» — тазалық, сақтық, жөнге салу, түзету құралы. Еттің сасуы өмірдегі бір кемшілікке ұқсайды, ал тұздың сасуы — сол кемшілікті түзейтін тіректің өзі әлсірегенін білдіреді. Сондықтан мақалда «негізді сақта, түбірді бұзба» деген ой жатыр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасында, жұмыста немесе қоғамда ережені ұстайтын адам не жүйе бұзылса, мәселені шешу қиын болатынын айтуға қолданылады. Мысалы, мекемеде тәртіп сақтайтын басшы өзі әділетсіз болса, қызметкерлердің жұмысын түзету де, талап қою да нәтиже бермейді.
Tuz sasysa, ne seber?