Жұтқан жұтамас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жұтқан жұтамас» деген мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені жұтып қойған адам қайта жұта алмайды. Ал астарлы мағынасы — қолдағыны орынсыз шашпай, үнемдеп, қадірлеп ұстаған адам таршылыққа да, қиындыққа да төтеп береді. Яғни ақылмен тірлік еткен кісі жоқшылыққа ұрынбайды, ал салғырттық пен ысырап адамды жұтататынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жұту» сөзі тек тамақ жеуді емес, дүние-мүлікті орынсыз жұмсау, ысырап ету мағынасын береді. «Жұтамас» сөзі адамды ашкөздік пен бейқамдықтан сақтандыратын қорытынды ой. Образ арқылы халық бір нәрсені ұстамай, артығын шашудың соңы күйзеліске апаратынын нанымды жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Мысалы, айлығын түгелдей сән-салтанатқа жұмсап, кейін қарызға кірген адамға осы мақал ескерту бола алады. Үнемдеп, қажетіне қарай жұмсайтын адам қиын кезде қысылмайды. Сондықтан мақал адамды есеппен өмір сүруге, табысын бағалауға тәрбиелейді.