Тарта жесең, тай қалар,
Қоя жесең, қой қалар,
Қоймай жесең, не қалар?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тамақты да, дәулетті де орнымен, үнемдеп пайдалану керек екенін ескертеді. Тура мағынасында аз-аздап жесе, тай да, қой да қалады, яғни малдың берекесі сақталады. Астарлы мағынасында — қолдағыны жөнсіз шашпай, қанағатпен, есеппен жұмсау қажет. Артық жей беру, ысырап ету түбінде қорлыққа, жоқшылыққа әкеледі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы "тай" мен "қой" — малдың ғана атауы емес, үйдің ырысы мен несібесінің бейнесі. "Тарта жеу" — үнеммен, мөлшермен тұтыну, ал "қоймай жеу" — ашкөздік пен тойымсыздықты білдіреді. Қазақ дүниетанымында мал — тіршіліктің өзегі, сондықтан малдың азаюы берекенің кетуімен теңестірілген.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал ақшаны, тамақты, уақытты немесе басқа ресурсты орынсыз шашпауға шақырады. Мысалы, айлық алған адам бәрін бірден жұмсамай, бір бөлігін жинаса, кейін қажет кезде қиналмайды. Яғни мақал үнемшілдік пен қанағаттың қадірін үйретеді.
Qoıa jeseń, qoı qalar,
Qoımaı jeseń, ne qalar?