Шай ішіп үйренген,
Қымыз сұрап қыстамайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның әдеті мен талғамы уақыт өте қалыптасатынын білдіреді. Тура мағынасында, шай ішіп үйренген кісі қымызды зорлап сұрамайды, яғни өзі дағдыланған нәрсеге тартады. Астарлы мағынасы — бір үйреншікті дағдысы, мінезі, не тұрмыс қалпы бар адам сонысынан оңай айнымайды. Қазақ танымында бұл сөз адамның талғамын, үйренген ортасын, өмір салтын білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «шай» мен «қымыз» — екі түрлі дәм ғана емес, екі түрлі үйреніс, мәдени орта, өмір салтының бейнесі. Шай көбіне қала, отырықшы тіршілікпен астасса, қымыз — қазақтың дәстүрлі, қонақжай, көшпелі тұрмысын елестетеді. «Қыстамайды» деген сөз біреуге бір нәрсені зорлап таңуға болмайтынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адамдардың әдетіне, талғамына құрметпен қарауды еске салады. Мысалы, біреуі қара шайды ұнатса, екіншісі кофені жақсы көреді; оны күшпен өзгертудің қажеті жоқ. Сол сияқты, қызметкер де үйренген жұмыс тәсілімен істесе, оған бірден басқа жүйені тықпалау қиын болуы мүмкін. Уақыт өте адам жаңаға бейімделеді, бірақ алдымен оның дағдысын түсіну керек.
Qymyz surap qystamaıdy.