Атыңды сат, тоныңды сат,
Жатарыңда тойып жат.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ең әуелі тыныштығы мен тоқшылығын ойлау керек екенін аңғартады. Тура мағынада: қажет болса, атыңды да, тоныңды да сатып, қарныңды тойдырып, аман-есен жат деген ой айтылады. Астарлы мағынасы: дүниенің бар қызығынан бұрын, күнкөріс пен жанның тыныштығы қымбат; аштық пен жоқшылық адамды титықтататынын ескертеді. Қазақ танымында «тоқ қарын, тыныш ұйқы» – берекелі өмірдің белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат» – мал-мүлік, тіршілік құралы, ал «тон» – сыртқы киім, тұрмыстық қажеттілік. Екеуін сату – өз қажетің үшін қолдағы бағалы дүниені құрбан етуге дайын болу дегенді білдіреді. «Тойып жат» деген тіркес адамның қарны тоқ, көңілі жай, уайымы аз болуын бейнелейді. Яғни, мақал заттың құнын емес, адамның амандығы мен тұрмыс қамын жоғары қояды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кейде уақытша қиындықта шығыннан қашпай, ең қажетті нәрсені бірінші орынға қою керек деген мағынада қолданылады. Мысалы, бір адам жұмыссыз қалып, жинаған ақшасын қарызын жабуға немесе отбасының ас-ауқатына жұмсаса, «Атыңды сат, тоныңды сат, жатарыңда тойып жат» деп жұбату айтуға болады.
Jataryńda toıyp jat.