Ас үстінен аттама,
Астан үлкен емессің.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды асқа құрметпен қарауға шақырады. Тура мағынасы — дастарқан үстінен аттама, яғни тағам тұрған жерді басынбай, аяқасты етпе. Астарлы мағынасы — береке мен ырысты, үй иесінің еңбегін қадірле, өзіңді ешқашан менсінбей, тәкаппарланба деген өнеге. Қазақ ұғымында ас — тек тамақ емес, ырыс, еңбек, тәрбие және қонақкәде белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ас үсті» — береке мен қадірдің символы. «Аттама» деген тыйым сөз бір нәрсенің шекарасын бұзба, тәртіпті сақта дегенді білдіреді. «Астан үлкен емессің» деген жол адамға кішіпейілділік пен сабырды еске салады: адам өз нәпсісін, астам көңілін асыра бағаламауы керек. Яғни, асқа құрмет көрсету арқылы адам өз тәрбиесін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал дастарқан мәдениетін, үлкенге құрмет пен ортақ асқа сыйластықты үйретеді. Мысалы, үйде немесе тойда балаларға дастарқанды баспау, тамақты рәсуа етпеу, алдымен үлкенге ұсыну сияқты әдепті осы мақалмен түсіндіруге болады. Ол адамдарды қарапайым болуға, барды бағалауға тәрбиелейді.
Astan úlken emessiń.