Жесең - жеген асың,
Жемесең - жеңсік асың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның қолындағыны қадірлеуді үйретеді. Тура мағынасы: ас алдыңда тұрса, оны жесең — қарның тойып, пайдасын көресің; жемесең — ол тек тәбет ашар, қол жетпес қызық күйінде қалады. Астарлы мағынасы: кез келген нәрсенің шынайы құны оны пайдаланып, игілігіне жаратқанда ғана білінеді. Қолда барды бағаламай, кейін өкініп қалуға болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жеген ас» — адамның нақты пайда көрген несібесін білдіреді. Ал «жеңсік ас» — көздің жауын алатын, бірақ тек қиялдағы, дәмін татып үлгермеген қызық нәрсе. Мұнда ас арқылы өмірлік шындық бейнеленген: бір нәрсе тек ниетте немесе арман түрінде қалса, оның пайдасы аз. Сондықтан бұл теңеу қанағат, бағалау және дер кезінде әрекет ету керегін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал уақытты, мүмкіндікті немесе білімді босқа жібермеу керек деген мағынада айтылады. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай жүріп, кейін «уақытым болмады» десе, оған осы мақал сай келеді: мүмкіндік бар кезде еңбектеніп, нәтижесін көру керек. Көзбен ғана қызықтап, іске кіріспеу пайда әкелмейді.
Jemeseń - jeńsik asyń.