Ас ішсең, атауыңдай іш,
Ауырсаң, мұрттай ұш.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның асқа, тамаққа немқұрайлы қарамай, оны өз орнымен, қадірін біліп жеу керегін ескертеді. «Ас ішсең, атауыңдай іш» дегені — қалай болса солай, шала-шарпы емес, жөндеп, әдеппен, көңіл қойып ішу керек деген ой. Ал «Ауырсаң, мұрттай ұш» дегені — денсаулықтың бір сәтте-ақ әлсіреп, адамды дәрменсіз күйге түсіретінін білдіреді. Яғни ішкен ас та, жалпы өмір салты да адамның саулығына тікелей әсер етеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ат ауыздығымен су ішкендей», «атауыңдай» деген астар ас ішу мәдениетін, мөлшер мен тәртіпті меңзейді. «Мұрттай ұшу» — кенеттен әлсіреп, сұлап қалу деген бейнелі сөз. Бұл жерде адамның дені сау кезде ширақ, ал ауру тисе тез қалжырап қалатыны көркем түрде берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал денсаулық сақтау, дұрыс тамақтану, тазалық сақтау жайында жиі айтылады. Мысалы, адам уақытында тамақ ішпей, зиянды тағаммен жүрсе, асқазаны ауырып, жұмысқа да шыға алмай қалады. Сондықтан мақал «денсаулықты ас пен әдеттен бастап күте біл» деген ойды жеткізеді.
Aýyrsań, murttaı ush.