Бал ұстаған бармағын жалайды.

Күнде бір мақал

«Бал ұстаған бармағын жалайды.» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Бал құйып, бал тасыған адамның саусағына міндетті түрде бал жұғады, ол оны жаламай тұра алмайды. Мақал осы табиғи жайдан ой түйеді: жақсы, құнды нәрсеге жақын жүрген адам одан аз да болса пайда көреді. Бұл кейде түсіністікпен айтылады: еңбек еткен адамның үлесі бар. Ал кейде мысқылмен: дүние-мүлікке, ақшаға, қоғам қазынасына қолы жеткен адам одан өзіне де бірдеңе қалдырмай қоймайды. Қай мағынада айтылғанын сөйлеушінің интонациясы мен жағдай көрсетеді.

Образдар мен теңеулер

Бал — қазақ дастарқанындағы сирек, қадірлі тәттілердің бірі; оны ыдыстан ыдысқа аударғанда саусаққа жабысып қалатыны бәріне таныс. Бармақты жалау — ерікті ұрлық емес, еріксіз әрекет, сондықтан мақал қатаң айыптамайды, адамның табиғатын көрсетеді. Образ қысқа әрі айқын: бір сөйлемде іс те, оның салдары да бар. «Бал» сөзі мұнда тәттіліктің ғана емес, жалпы игіліктің, пайданың атауы: бал ұстау — пайдалы іске, байлыққа жақын болу.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал екі түрлі әуенде айтылады. Бірі — жылы: аспаздың, сатушының, бау-бақша баққанның өз еңбегінен дәм татуын ақтау. Екіншісі — ащы ескерту: қаржы, қазына басқарған адамның адалдығына күмән келтіргенде. Мысалы, біреу ақша жинаушы болып сайланғанда, қарт кісі: «Бал ұстаған бармағын жалайды, есебін жиі алып тұрыңдар», — дейді. Белгілі бір адамды дәлелсіз ұры деп айыптау үшін қолдану әдепсіз.

Қолданылу жағдаяттары

— Ас үйде тәтті пісіріп жатқан анасы кремнің дәмін татып тұрғанын көрген қызы күледі. Анасы: «Бал ұстаған бармағын жалайды», — дейді.
— Ауылда мешіт салуға ақша жиналғанда, ақсақалдар қаржыны бір адамға емес, үш кісіге бірге сеніп тапсырады.
— Базарда жеміс сататын бала таразыға салып жатып бір алманы өзі жеп қояды, қожайыны оны ұрыспай, мақалмен әзілдейді.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Бал ұстаған бармағын жалайды. — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Bal ustaǵan barmaǵyn jalaıdy.