Бал ұстаған бармағын жалайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бал ұстаған адам қолына тиген тәттіден дәм татады, яғни бармағын жалайды. Астарлы мағынасы: пайдалы іске араласқан адам соның игілігін, пайдасын міндетті түрде көреді. Еңбектің, істің, мүмкіндіктің соңында бір үлесі өзіне тиеді деген ой жатыр. Кейде ол «бір іске кіріскен жан бос қалмайды, одан өз пайдасын да алады» дегенді білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бал» — тәтті, пайдалы, жұғымды нәрсенің бейнесі. Ол өмірдегі береке, ырыс, пайда сияқты жақсы нәтижені меңзейді. «Бармақты жалайды» деген тіркес адамның сол пайданың дәмін татқанын, қолы жеткенін көрсетеді. Халық балды ең тәтті, ең сүйкімді асқа теңеп, пайданың да сондай тартымды болатынын астарлап жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал еңбектің, кәсіптің немесе ортақ істің жемісін сипаттауға қолданылады. Мысалы, біреу жаңа жобаға белсенді қатысып, кейін сол жобадан сыйақы немесе тәжірибе алса, «Бал ұстаған бармағын жалайды» деуге болады. Яғни әрекет еткен адам бос қайтпайды, еңбегі мен ықыласы өзіне қайтады.