Қазан ботқаға тоймас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қазан ботқаға тоймас деген мақалдың тура мағынасы — қазанға ботқа салып құйғанмен, қазан «тойып» қалмайды, одан кейін де тағы ас сыя береді. Астарлы мағынасы — кейбір адам, не кейбір іс ешқашан қанағат таппайды, қанша берсең де разы болмайды, ашкөздік пен тоқтамсыздық басым болады. Бұл сөз көбіне тойымсыз, қомағай, дүниеге не пайдаға құныққан адамдарға қарата айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қазан» — көп нәрсені сыйдыратын кең ыдыс, ал «ботқа» — тоқтық пен ас-берекенің белгісі. Қазанның ботқаға тоймауы — адамның көңілінің, нәпсісінің де тоймауын бейнелейді. Яғни, сырттай қарағанда мол көрінгеннің өзі кей мінезге аздық етеді. Мақал қанағатсыздықтың шегі жоқ екенін ұқтырғандай әсер береді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал күнделікті өмірде орынсыз талап қойып, алғанына разы болмайтын адамды сипаттауда қолданылады. Мысалы, бір қызметкер жалақысы өссе де, қайта-қайта тағы да үстеме сұрап, жұмысқа салғырт қараса, әріптестері: «Қазан ботқаға тоймас» деп айтуы мүмкін. Бұл — қанағат пен шүкірдің қадірін еске салатын ескерту сөз.