Деңгене жесең етті,
Сүйегі жыртар бетті.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — деңгене деген майлы, құнарлы етті тамақ жеген адам тоқ, тойымды болады; ал оның сүйегі бетке тимей, керісінше абайсызда жесе, беті жырылып қалуы мүмкін. Астарлы мағынасы — бір істі не нәрсені қалай болса солай пайдалансаң, пайдасынан гөрі зияны көбірек тиюі мүмкін. Яғни дәмді, қызық, пайдалы көрінген нәрсенің де өз тәртібі, өлшемі бар. Асығыс қимыл, ұқыпсыздық, әдепсіз әрекет адамды ұятқа қалдырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «деңгене» — мол, дәмді ас қана емес, береке мен қызықты да меңзейді. «Сүйегі жыртар бет» деген тіркес абайсыздықтың салдарын әсерлі көрсетеді: бір сәттік ұқыпсыздық адамның өзіне зиян әкеледі. Сүйек — қаттылық пен кедергі, ал бет — абырой мен намыстың нышаны.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де асығыс шешім қабылдаған, ережені сақтамаған адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу интернеттен тексерілмеген «оңай пайда» іздеп, соңында ақшасынан да, абыройынан да айырылса, осы мақал дәл келеді. Ол кез келген пайдалы істі ойланып, сақтықпен жасау керегін ескертеді.
Súıegi jyrtar betti.