Жусансыз жерді от деме,
Көжесіз елді тоқ деме.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туған жердің, елдің өзіне тән белгісі мен ырысы болмай, сырттай ғана толық көрінген нәрсені шын бай, шын берекелі деп айтуға болмайтынын білдіреді. Жердің жусаны – оның табиғи болмысы, қасиеті; ал көже – елдің тұрмыс-тіршілігі, қонақкәдесі мен дастарқан байлығы. Яғни бір нәрсенің аты бар болғанымен, заты болмаса, оған асыра баға берме деген астар жатыр.
Образдар мен теңеулер
Жусан – қазақ даласының иісі, кеңдік пен табиғилықтың символы. Жусаны жоқ жер жұтаң, өңсіз, шынайы болмысынан айырылғандай әсер береді. Ал көже – қарапайым болса да, елдің берекесін, қонақжайлығын, тіршіліктегі молшылықты танытады. «Тоқ ел» дегені тек қарны тоқ деген сөз емес, тұрмысы түзу, ырысы орнаған халық деген ұғымды береді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі күні де «сыртқы көрініске ғана сенбе, ішкі мазмұнға қара» деген ойды жеткізуге жарайды. Мысалы, сәні келіскен мейрамхана тағамы дәмсіз болса, оны нағыз жақсы орын деу қиын. Сол сияқты, елдің аты бар да, дәстүрі мен мәдениеті әлсіресе, ол толық берекелі ел болып саналмайды.
Kójesiz eldi toq deme.