Жаяушылық тартқанда,
Жүрмес есек ат болар.
Қарын қатты ашңанда,
Қара талқан қант болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға таршылық пен қиналыс келгенде, кез келген нәрсенің қадірі өзгеше сезілетінін айтады. Жол азабын тартқан жаяу адамға есек те аттай көрінеді, ал қарны қатты ашқан жанға қара талқанның өзі қанттай тәтті болып сезіледі. Яғни мұнда шынайы бағалау емес, мұқтаждықтың әсерінен туған салыстыру берілген. Адам қиын жағдайда бар нәрсенің өзін үлкен олжа, қымбат байлық деп қабылдайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жаяушылық» — қиын жол, бейнет; «есек» — қарапайым, әлсіз көлік; «ат» — жүйрік, қадірлі көлік. Сол сияқты «қарын қатты ашқанда» — аштықтың шегі, «қара талқан» — күнделікті қарапайым ас, ал «қант» — тәтті, дәмді нәрсе. Осындай образдар арқылы халық мұқтаждық адамның ойы мен сезімін өзгертіп, нәрсенің бағасын басқа қырынан танытатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал табыс азайғанда немесе қиын күн туған кезде қарапайым нәрсенің де қадірі артатынын білдіру үшін қолданылады. Мысалы, студент жатақханада ақша үнемдеп жүріп, үйден келген қарапайым тамақты ерекше ықыласпен жейді — сол сәтте ол оған ең дәмді ас болып көрінеді.
Júrmes esek at bolar.
Qaryn qatty ashńanda,
Qara talqan qant bolar.