«Шақты деп араз болма арамен, балы бар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай ұсақ нәрсеге бола ренжісіп, араға сызат түсірме деген ойды білдіреді. «Шақты» — араның шағуы, яғни кішкене ауыртпалық пен өкпе. Бірақ соған қарап араз болу дұрыс емес, өйткені араның өзінде де пайда бар, балы бар. Астарлы мағынасы — біреудің мінін емес, берер пайдасы мен жақсылығын да көре білу, болмашы кемшілік үшін бағалы нәрседен айырылып қалмау.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ара» — сырттай тиіп өтетін, бірақ еңбекпен пайда әкелетін бейне. Оның «шағуы» адамға аз ғана зиян келтірсе, «балы» — үлкен игілік пен береке. Осы арқылы халық өмірде әр нәрсенің екі қыры болатынын аңғартады: бір жағында қиындық, екінші жағында құндылық бар. Яғни, бір адамның не бір істің кемшілігіне байланып қалмай, оның пайдалы жағын да бағалау керек.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақалды адамдар ұсақ түсініспеушілік үшін қарым-қатынасты бұзбауға шақырғанда қолданады. Мысалы, әріптесің бір сөзбен көңіліңе тигенмен, ол үнемі көмектесіп, жұмысты бірге алып жүрсе, соған бола өкпелеп кету орынсыз. Мұндайда мақал «ұсақ ренішке бола пайдалы адамнан айырылма» деген ескерту болады.