Бұл не қылған батпан құйрық,
Тегіннен-тегін жатқан құйрық?
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда бір нәрсенің оңай, арзан, не себепсіз келгендей көрінуі мүмкін екенін меңзейді. Алайда астарында «тегін дүние болмайды», әр пайда мен олжаның артында бір себеп, еңбек, не де болса бір есеп жататыны айтылады. Адамға күмәнмен қарап, түсінбей тұрып, үстірт қорытынды жасамауға да үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «батпан құйрық» — үлкен, салмақты, көзге бірден түсер олжа бейнесі. «Тегіннен-тегін жатқан құйрық» деген тіркес кез келген олжаның өзінен-өзі пайда болмайтынын аңғартады. Қазақ танымында құйрық — молшылықтың, берекенің белгісі. Сондықтан бұл образ арқылы күтпеген олжаға сақ қарау, оның түбін сұрау қажет екені беріледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі өмірде бұл мақал арзан бағаға, оңай табысқа немесе күмәнді сыйға сенбеу керек деген мағынада айтылады. Мысалы, біреу «еш себепсіз» қымбат телефон ұсынып, тексерусіз берсе, адам оның қайдан келгенін ойлап, абай болуы тиіс. Яғни мақал сақтыққа, ойлануға және әр нәрсенің парқын білуге шақырады.
Teginnen-tegin jatqan quıryq?