Өзің жатық болсаң,
Ішкенің қатық болар.
Өзің қиық болсаң,
Ішкенің сұйық болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өз мінезі мен ішкі қалпы өміріне тікелей әсер ететінін айтады. Егер адам сабырлы, сыпайы, кеңпейіл, дұрыс болса, оның тұрмысы да берекелі, ішкен асы да сіңімді, өмірі де жайлы болады. Ал егер адам қыңыр, қырсық, тар мінезді, ішкі дүниесі «қиық» болса, қолындағы несібесі де татымсыз, тіршілігі де берекесіз көрінеді. Яғни, бақ пен береке көбіне адамның өз болмысына байланысты.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жатық» сөзі — адам мінезінің жұмсақ, үйлесімді, жарасымды екенін білдіреді. «Қатық» — асқа дәм беретін, нәрлі тағам; ол өмірдің берекесі мен рахатын бейнелейді. Ал «қиық» — қисық, кереғар, қырсық мінездің ишарасы. «Сұйық» сөзі мұнда дәмсіздік, жұтаңдық, мәнсіздік мағынасында қолданылған. Халық адам мінезін тағам арқылы өте әсерлі салыстырып отыр.
Қазіргі өмірде
Бүгін де бұл мақал адаммен қарым-қатынаста өзекті. Жұмсақ сөйлеп, сыйластық сақтайтын адамның айналасына жұрт тартылады, ісі де оңға басады. Мысалы, жұмыс орнында әріптестеріне түсіністікпен қарайтын қызметкерден ұжымға да жеңіл, ал үнемі кереғар сөйлейтін адаммен араласу да, бір істі бірге атқару да қиын болады.
Ishkeniń qatyq bolar.
Óziń qıyq bolsań,
Ishkeniń suıyq bolar.