Ат иесіз болмас,
Қазан күйесіз болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр нәрсенің өз иесі, өз күтімі болатынын білдіреді. Тура мағынасында ат иесіз жүрмейді, қазан да отқа түссе күйе жұғады. Астарлы мағынасы — адам да, мал да, үй тірлігі де қараусыз қалмайды; әр нәрсенің жауапты иесі, қамқоры болуы керек. Иесі жоқ нәрсе берекесіз, күтімсіз, тозыңқы күйге түседі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ат — тірлікке қажет, бағалы дүние, ал иесіз сөзі жауапсыздық пен қараусыздықты аңғартады. Қазан — үйдің, ошақтың, берекенің белгісі. Күйе — отқа жақын тұрған затқа жабысатын қара дақ, яғни еңбектің, тұрмыстың ізі. Осы екі образ арқылы халық «иесіздік болмайды, әр нәрсенің өз қамқоры бар» деген ойды шебер жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үйдегі, жұмыстағы немесе қоғамдағы жауапкершілікке қатысты айтылады. Мысалы, бір мекемеде бір іс қараусыз қалса, ол міндетті түрде қиындық туғызады. Сол кезде үлкендер «ат иесіз болмас, қазан күйесіз болмас» деп, әр істің иесі мен бақылауы болуы керегін ескертеді.
Qazan kúıesiz bolmas.