Мешкей қусынып асайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Мешкей қусынып асайды» деген мақал ашкөз, тоя білмейтін адам тамақты ұртына толтырып, әдепсіз түрде жейтінін білдіреді. Тура мағынасында бұл — асқа тоймай, шектен тыс жеу. Астарлы мағынасында — адам нәпсісіне ие болмай, барды қанағат етпей, қолына түскенді ретсіз пайдаланады деген сын. Мұнда тек тамақ жеу емес, жалпы қомағайлық, тойымсыздық, ашкөз мінез де меңзеледі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «мешкей» сөзі — тоқтаусыз жей беретін, қомағай адам бейнесі. «Қусынып асайды» тіркесі оның тамақты жегенде тым құнығып, асығыс әрі ыңғайсыз әрекет ететінін көзге елестетеді. Бұл образ адамның әдетін әжуалап қана қоймай, оның тәрбиесіздігін де көрсетеді. Халық мұндай сөз арқылы «асқа да, іске де шама біл» деген ойды астарлап жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тек дастарқан басындағы мінезге емес, өмірдегі ашкөздікке де қолданылады. Мысалы, бір қызметкер ортақ жобада бәрін өзіне алып, өзгелерге үлес бермей қойса, оны осы мақалмен сынауға болады. Яғни, өлшемді білмей, бар нәрсені көбірек иемденуге ұмтылу ұят екенін ескертеді.