Байдың асын байғүс қызғанады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — дәулетті адамның ас-суын, дастарқанын кедей адамның қызғануы. Астарлы мағынасы — кейде адам өзінде жоқ, қолы жетпейтін нәрсеге іштарлықпен қарап, өзгенің барын көре алмай қиналады. Мұнда байлық пен жоқшылықтың арасы, соның салдарынан туатын көңіл күй салыстырылады. Мақал адамның ішіндегі қызғаныш сезімін сынайды: біреудің ырысын көре алмай, өз жағдайына риза болмау — адамды іштен жейтін мінез екенін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
«Байдың асы» — молшылықтың, тоқшылықтың белгісі. Ал «байғұс» сөзі — тұрмысы төмен, қиындығы көп адамды білдіреді. Осы екі образ арқылы халық әлеуметтік теңсіздікті ғана емес, адамның рухани әлсіздігін де көрсетеді. «Ас» мұнда тек тамақ емес, ырыс, несібе, береке ұғымын да білдіреді. Яғни байдың дастарқанына қызығу — біреудің дәулетіне көз тігу, өз несібеңнен гөрі өзгенікін артық көру.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желіде, тұрмыста, жұмыс орнында да орынды айтылады. Мысалы, бір адам өз еңбегімен жетпегендіктен, әріптесінің сыйақысын не жетістігін көре алмай, күндей бастаса, осы мақалмен оның іштарлығын ескертуге болады. Ол адамға басқаның байлығын емес, өз еңбегін көбейту керегін ұқтырады.