Шай, шай ішсем, көңілім жай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — шай ішкенде адамның көңілі жайланып, жан дүниесі тынышталады деген ой. Астарлы мағынасы — кейде кішкентай ғана әдет, жылы әсер немесе жайлы орта адамның көңіл күйін көтеріп, шаршауын басады. Қазақ ұғымында шай ішу тек сусын ішу емес, әңгіме-дүкен құрып, тынығып, бір сәтке сабырға келу дегенді де білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «шай» — жай ғана ыстық сусын емес, жылулықтың, қонақжайлықтың, тыныштықтың белгісі. «Көңілім жай» тіркесі адамның ішкі әлемі орнығып, мазасыздығы басылғанын көрсетеді. Мұнда шайдың буы мен дәмінен бөлек, оның адамға беретін рухани жылуы астарланып тұр. Яғни сыртқы жайлылық ішкі сабырға әсер етеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал шаршаған кезде аздап дем алып, жақын адамдармен шәй үстінде сөйлесудің пайдасын білдіреді. Мысалы, жұмыстан кейін отбасы мүшелері дастарқан басында шай ішіп, күндегі күйбеңді ұмытып, бір-бірімен сырласса, көңіл сергіп, қарым-қатынас та жақсарады. Осылайша мақал тынығу мен жайлылықтың қадірін еске салады.