Жеген ауыз жесін.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жеген ауыз жесін» деген мақалдың тура мағынасы — тамақ жеген адам оның салмағын да, пайдасын да көтерсін деген ой. Астарлы мағынасы — қандай іске, қандай сый-құрметке, қандай үлеске қол жеткізсең, соның жауапкершілігі мен өтеуі де өзіңе тиесілі. Яғни біреудің еңбегін орынсыз пайдаланып, кейін оның талабынан қашпау керек; алған нәрсенің сыны мен салмағын да көтере білу қажет.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ауыз» сөзі адамды, оның қалауын және тұтынуын бейнелейді. «Жеу» — тек ас ішуді емес, бір нәрсенің дәмін татып, пайдасын көріп қалуды да меңзейді. Осы арқылы халық «алғаныңның жауапы бар» деген ойды қысқа да нұсқа жеткізген. Образ өте қарапайым болғанымен, өмірлік салмағы терең: пайда көрген адам қажет кезде сөзін де, ісін де көтере білуі тиіс.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды тегін алған нәрсеге таласып, кейін жауапкершіліктен қашатын кісіге қатысты айтуға болады. Мысалы, бір қызметкер команда еңбегімен жасалған жобаның жемісін өзінікі етіп көрсетсе, нәтижесі нашар шыққанда да жауап беруге міндетті. Яғни пайдасын көрсең, салдарын да көтер.